Kiedy wjeżdżamy do Puszczy Noteckiej, od razu uderza nas ten specyficzny zapach nagrzanej słońcem żywicy i szum sosen, który towarzyszy nam na każdym kroku. Puszcza Notecka to dla nas coś więcej niż tylko wielki las na mapie; to jeden z najpotężniejszych zwartych kompleksów leśnych w kraju, gdzie natura wciąż rządzi się swoimi prawami. Od lat obserwujemy, jak ten teren hojnie dzieli się z nami swoimi bogactwami, oferując rozmaite dary lasu. Niezależnie od tego, czy jesteśmy starymi wyjadaczami, czy dopiero zaczynamy przygodę z leśnymi wędrówkami, tutejsze bory sosnowe zawsze mają coś ciekawego do zaoferowania.
Spis Treści
Charakterystyka i mikroklimat Puszczy Noteckiej
Spacerując po tych lasach, szybko zauważamy, że pod nogami chrzęści nam piasek. Puszcza leży bowiem na bardzo ubogich, piaszczystych glebach. Rolnicy załamywaliby tu ręce, ale my wiemy, że dla grzybni to wymarzone warunki. Właśnie tutaj, w cieniu strzelistych sosen, najczęściej znajdujemy upragnione grzyby. Musimy jednak bacznie śledzić prognozy pogody, ponieważ piaszczyste podłoże błyskawicznie traci wilgoć. Długotrwała susza potrafi tutaj całkowicie zatrzymać wysyp, więc zanim wyruszymy z koszykiem, zawsze sprawdzamy wilgotność ściółki po ostatnich deszczach.
Dlaczego Puszcza Notecka jest rajem dla zbieraczy?
Ten region fascynuje nas swoimi potężnymi wydmami śródlądowymi, które tworzą unikalny, niemal pustynny mikroklimat. Latem słońce potrafi tu mocno przygrzać, co sprzyja roślinom lubiącym ciepło i światło. Zauważyliśmy, że dzięki tym warunkom zioła, takie jak macierzanka piaskowa, pachną tu intensywniej niż gdziekolwiek indziej, co oznacza, że mają w sobie mnóstwo cennego olejku eterycznego.
Mikroklimat i jego wpływ na wegetację
Gdy liście zaczynają żółknąć, dla nas jest to sygnał do startu – jesień w Puszczy to absolutnie magiczny czas dla poszukiwaczy. Tutejsze grzyby jadalne przyciągają ludzi z całego kraju, a parkingi leśne szybko się zapełniają. Żeby nie wrócić z pustymi rękami, musimy wiedzieć nie tylko, kiedy na grzyby pojechać, ale też w jakie konkretnie miejsca zaglądać.
Grzyby w Puszczy Noteckiej
Nie ma co ukrywać, że marzeniem każdego z nas jest znalezienie pięknego, zdrowego okazu, jakim jest borowik szlachetny, zwany potocznie prawdziwkiem. W sosnowych borach Puszczy Noteckiej lubi on bawić się z nami w chowanego, rosnąc w miejscach prześwietlonych słońcem, często na skraju młodników lub ukrywając się w mchu. Jednak znacznie częściej do naszych koszyków trafia podgrzybek brunatny. Te sympatyczne grzyby rzadko rosną samotnie – zazwyczaj, gdy znajdziemy jednego, rozglądamy się uważnie, bo w pobliżu, wśród igliwia, czeka cała ich rodzina.
Najpopularniejsze gatunki: borowik i podgrzybek
Dla najbardziej wytrwałych z nas sezon nie kończy się z pierwszymi przymrozkami. Wtedy bowiem pojawia się gąska zielonka. To specyficzny grzyb, który uwielbia tutejsze piaski i często musimy go z nich dosłownie odkopywać. Choć jest pyszna, jej przygotowanie wymaga od nas sporo cierpliwości: wypłukanie ziarenek piasku z blaszek bywa prawdziwym wyzwaniem, ale smak rekompensuje ten trud.
Gąska Zielonka późnojesienny rarytas
Musimy jednak wylać kubeł zimnej wody na gorące głowy początkujących zbieraczy. Las bywa niebezpieczny, a zagrożenia zatruciami to nie żarty. Podczas naszych wypraw trzymamy się żelaznych zasad bezpieczeństwa, bo pomyłka może kosztować życie. Oto na co musimy szczególnie uważać:
- najbardziej zdradliwy jest muchomor sromotnikowy: jego młode owocniki bywają łudząco podobne do jadalnych gąsek, zwłaszcza zielonki, lub gołąbków,
- wiosną pułapką może być piestrzenica kasztanowata: łatwo ją pomylić ze smardzem,
- nigdy nie zbieramy grzybów „na próbę”: jeśli mamy cień wątpliwości, zostawiamy grzyb w lesie lub konsultujemy się z ekspertem w Sanepidzie.
Jak odróżnić grzyby jadalne od trujących?
Zanim jednak las zaroi się od grzybiarzy, Puszcza Notecka zaprasza nas latem na inne zbiory. To czas, gdy krzaczki uginają się od słodkich owoców, a powietrze pachnie jak najlepsza apteka, pełna aromatycznych roślin, jakimi są zioła lecznicze.
Zioła i owoce leśne
Wszyscy znamy ten moment, gdy po wyjściu z lasu mamy fioletowe języki i dłonie. Pospolita „jagoda”, czyli fachowo borówka czarna, to lokalny skarb. Owoce, które zbieramy dziko w Puszczy, biją na głowę te sklepowe, głównie dzięki niesamowitej zawartości antocyjanów. Te małe kuleczki to potężna dawka zdrowia dla naszych oczu i serca. Najlepsze zbiory planujemy zazwyczaj na lipiec, kiedy owoce są najsłodsze.
Borówka czarna (Jagoda) to tzw. superfood z lasu
Wspomniane wcześniej wydmy i słoneczne polany to miejsce, gdzie króluje macierzanka piaskowa. Ta niepozorna roślina o drobnych, fioletowych kwiatach jest świetna na problemy z trawieniem czy kaszel. Zbierając ją, postępujemy jednak ostrożnie – używamy nożyczek i ścinamy tylko górne części pędów, żeby nie wyrwać delikatnych korzeni i nie zniszczyć stanowiska.
Aspekty prawne i bezpieczeństwo zbieractwa
Co wolno, a czego nie? Regulacje Lasów Państwowych
Zgodnie z prawem, lasy państwowe stoją dla nas otworem, ale nie jest to wolna amerykanka. Oprócz zdrowego rozsądku obowiązują nas przepisy Lasów Państwowych. Czego musimy przestrzegać?
- omijamy szerokim łukiem uprawy leśne do 4 metrów wysokości oraz ostoje zwierzyny,
- nie wolno nam niszczyć ściółki, mchu ani rozkopywać grzybni,
- tzw. niedrzewne produkty leśne możemy zbierać na własny użytek, ale pozyskiwanie żywicy czy gałęzi wymaga już zgody leśniczego,
- bezwzględna ochrona przyrody obowiązuje w rezerwatach: tam wchodzenie w poszycie i zbieranie czegokolwiek jest surowo zabronione.
Postępowanie w przypadku podejrzenia zatrucia
Nawet najlepszym zdarzają się błędy. Jeśli po grzybowej uczcie poczujemy się źle, dopadną nas bóle brzucha czy nudności, nie czekamy na cud. Natychmiast szukamy pomocy medycznej. Stare rady o popijaniu mlekiem czy alkoholem wkładamy między bajki, bo mogą tylko pogorszyć sprawę. Staramy się też zabezpieczyć resztki potrawy lub obierki. To bardzo pomaga lekarzom w szybkim rozpoznaniu toksyny.
Las to nie supermarket, z którego tylko bierzemy. Staramy się praktykować etyczne zbieractwo, znane też jako foraging. Chodzi o to, by nasza obecność była dla przyrody jak najmniej uciążliwa.
Etyczny foraging
Zasady etycznego zbieractwa
Wyznajemy zasadę „Leave No Trace”, czyli nie zostawiania śladów. Prawdziwe etyczne zbieractwo oznacza dla nas, że nie niszczymy tego, czego nie zbieramy. Nie kopniemy trującego muchomora, bo wiemy, że może on być lekarstwem dla sarny czy wiewiórki. Zawsze staramy się zostawić część owoców na krzaku, by rośliny mogły się rozsiać, a zwierzęta miały co jeść.
Każda wyprawa do Puszczy Noteckiej to swoista terapia. Wdychanie olejków eterycznych wydzielanych przez sosny działa kojąco i bakteriobójczo. Taka terapia lasem to najlepszy sposób na odstresowanie się po ciężkim tygodniu. Poniżej przygotowaliśmy małe podsumowanie, które ułatwi planowanie wycieczek:
| Pora roku | Czego szukamy? | Nasza wskazówka |
|---|---|---|
| Lato (Lipiec) | Borówka czarna, Macierzanka, kurki | Ubieramy się przewiewnie, ale pamiętamy o ochronie przed kleszczami. |
| Wczesna Jesień (Wrzesień) | Borowiki, Podgrzybki | Szukamy po deszczu, w miejscach nasłonecznionych. |
| Późna Jesień (Październik/Listopad) | Gąska zielonka, Podgrzybki | Zabieramy termos z herbatą i szczoteczkę do czyszczenia piasku. |
